Borçlar hukuku neyi kapsar?

Bir hizmet aldığınızda, ev kiraladığınızda veya bir kazada zarar gördüğünüzde borçlar hukuku devrededir. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, sözleşmelerin kurulmasını ve ifasını, haksız fiilden doğan sorumluluğu ve sebepsiz zenginleşmeyi düzenler.

Uyuşmazlıkların çoğu üç soruya dayanır: Borç doğmuş mu, ifa edilmiş mi, edilmediyse sonuçları neler?

Sözleşmeden doğan uyuşmazlıklar

  • Alacak, ifa ve tazminat davaları
  • Sözleşmeden dönme ve fesih
  • Ayıplı mal ve ayıplı hizmet uyuşmazlıkları
  • Eser (yapım, tadilat, yazılım geliştirme) sözleşmeleri
  • Vekâlet ve hizmet sözleşmeleri
  • Aşırı ifa güçlüğü nedeniyle uyarlama davaları

Satış sözleşmelerinde alıcının, malı teslim aldıktan sonra işlerin olağan akışına göre gözden geçirmesi ve ayıbı uygun sürede satıcıya bildirmesi gerekir. Bildirimin geciktirilmesi, haklı bir talebi bile zayıflatabilir.

Haksız fiil ve tazminat

  • Trafik kazası, iş kazası dışındaki bedensel zararlar
  • Maddi ve manevi tazminat davaları
  • Kişilik hakkı ihlalleri
  • Sebepsiz zenginleşme nedeniyle iade talepleri

Tazminat davalarında zamanaşımı kısa olabilir. Haksız fiilde süre, zararı ve sorumluyu öğrenmeden itibaren iki yıldır.

Kira uyuşmazlıkları

Kira hukuku, borçlar hukukunun en yoğun dava üreten alanıdır. Konut ve çatılı işyeri kiraları için kanunda kiracıyı koruyan özel kurallar vardır.

Kira artışı ve kira tespiti

  • Yıllık artış oranının yasal sınıra uygunluğu
  • Beş yılı aşan kira ilişkilerinde kira tespit davası
  • Kira bedelinin uyarlanması

Kira artış oranını görmek için kira artış oranı hesaplama aracını kullanabilirsiniz.

Tahliye davaları

  • Kiraya verenin veya yakınlarının konut ya da işyeri ihtiyacı
  • Yeniden inşa ve esaslı onarım
  • Tahliye taahhüdü
  • Kira yılı içinde iki haklı ihtara sebebiyet verilmesi
  • Kira bedelinin ödenmemesi nedeniyle temerrüt
  • On yıllık uzama süresinin dolması

Kira uyuşmazlıklarında 1 Eylül 2023'ten bu yana dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. Kira alacağının tahsili ve icra yoluyla tahliye için İcra Hukuku sayfasına bakabilirsiniz.

Zamanaşımı süreleri

Genel zamanaşımı süresi on yıldır. Kira bedelleri, faizler ve bazı hizmet alacakları için ise beş yıllık süre uygulanır. Hangi sürenin uygulanacağı alacağın niteliğine bağlıdır ve dava stratejisini doğrudan etkiler.

Sık Sorulan Sorular

Kira artışında yasal sınır nedir?
Konut ve çatılı işyeri kiralarında yenilenen kira dönemindeki artış, bir önceki kira yılındaki tüketici fiyat endeksinin on iki aylık ortalamasına göre değişim oranını geçemez. Beş yılı aşan kira ilişkilerinde yeni kira bedeli, hâkim tarafından hakkaniyete göre belirlenebilir.
Kira uyuşmazlıklarında arabuluculuk zorunlu mu?
Evet. 1 Eylül 2023'ten bu yana kira ilişkisinden doğan uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır. İcra takibi yoluyla tahliyeye ilişkin hükümler bunun dışındadır.
Tahliye taahhütnamesi nasıl kullanılır?
Kiralananın tesliminden sonra yazılı olarak verilmiş bir tahliye taahhüdü varsa, kiraya veren taahhüt edilen tarihten itibaren bir ay içinde icra takibi başlatabilir veya tahliye davası açabilir. Bu süre kaçırılırsa taahhüde dayanma imkânı o dönem için kaybedilir.
Haksız fiilden doğan tazminat davası için süre ne kadar?
Tazminat istemi, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten itibaren iki yıl ve her halde fiilin işlendiği tarihten itibaren on yıl içinde zamanaşımına uğrar. Fiil aynı zamanda suç oluşturuyorsa ceza zamanaşımı süresi uygulanabilir.
Sözleşmeye aykırılık halinde ilk adım ne olmalı?
Çoğu durumda karşı taraf yazılı olarak, tercihen noter aracılığıyla temerrüde düşürülür. Bu ihtar, faiz, sözleşmeden dönme ve tazminat haklarının kullanılması bakımından önemli bir başlangıç noktasıdır.
Kiracı kirayı ödemezse ne yapılır?
Kira bedelinin ödenmemesi halinde kiraya veren; noter aracılığıyla ihtarname çekerek 30 günlük ödeme süresi tanıyabilir. Bu süre içinde ödeme yapılmaması halinde tahliye davası veya icra yoluyla tahliye talep edilebilir.
Ev sahibi kira sözleşmesini feshedebilir mi?
Konut ve çatılı işyeri kiralarında kiraya veren, sözleşme süresinin bitmesini tek başına gerekçe yapamaz. Sözleşmeyi kural olarak ancak ihtiyaç, yeniden inşa, tahliye taahhüdü gibi kanuni sebeplerle veya on yıllık uzama süresi dolduktan sonra sona erdirebilir.