KVKK ve Uyum
Avukatların Mesleki Faaliyetlerinde Kişisel Verilerin Korunması: KVKK Uygulama Rehberi'nin Temel Esasları
Kişisel Verileri Koruma Kurumu, Türkiye Barolar Birliği'nin görüş ve katkılarıyla hazırladığı Avukatların Mesleki Faaliyetlerinde Kişisel Verilerin Korunmasına İlişkin Uygulama Rehberi'ni yayımladı (KVKK Yayınları No: 115, Temmuz 2026). Rehber, 22 Eylül 2026'da Kurum ile TBB'nin birlikte düzenlediği bir programla meslek kamuoyuna tanıtıldı.
Rehberin çıkış noktası, avukatlığın üç temel güvencesi olan sır saklama yükümlülüğü, savunma hakkı ve adil yargılanma hakkı ile kişisel verilerin korunmasını isteme hakkı arasında denge kurmak. Tanıtım programında da altı çizildiği gibi Rehber avukata "veri işlemeyin" demiyor. Söylediği şu: Mesleğin gerektirdiği veriyi doğru hukuki sebebe dayanarak, gerektiği kadar ve güvenli biçimde işleyin.
Aşağıda Rehber'in temel esaslarını, dayandığı Kurul kararlarıyla birlikte özetliyoruz.
Kısaca
- Avukatlık faaliyeti KVKK'ya tabidir; yargılamaya ilişkin istisna avukata uygulanmaz.
- Avukat kural olarak veri sorumlusudur. Müvekkil verilerinde esas olan açık rıza değil, aydınlatmadır.
- Yapay zekâ araçlarına kişisel veri içeren belge yüklemek veri aktarımı sayılabilir.
Avukatlık faaliyeti KVKK kapsamında mı?
Evet. 6698 sayılı Kanun'un 28. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi; soruşturma, kovuşturma, yargılama ve infaz işlemlerine ilişkin olarak yargı makamları veya infaz mercileri tarafından yapılan veri işlemeyi Kanun'un kapsamı dışında tutar.
Rehber, bu istisnanın iki şartın bir arada bulunmasına bağlı olduğunu vurguluyor. Veri işleme yargılama veya infaz işlemine ilişkin olmalı ve bir yargı makamı ya da infaz mercii tarafından yapılmalı. Yargı makamından anlaşılan; mahkemeler, savcılıklar ve Anayasa Mahkemesi gibi Anayasa'da düzenlenen organlardır. Kurul'un 14.01.2020 tarihli ve 2020/26 sayılı kararı da aynı yöndedir.
Avukat bir yargı makamı olmadığı için mesleki faaliyeti sırasında yaptığı veri işleme bu istisnadan yararlanmaz. Kısacası avukat, 6698 sayılı Kanun'a tabidir.
Avukat veri sorumlusu mu, veri işleyen mi?
Rehber'e göre avukat kural olarak veri sorumlusudur. Gerekçe mesleğin bağımsızlığı: Müvekkil talimat verse bile hangi verinin hangi amaçla ve hangi yöntemle işleneceğine son kertede avukat karar verir. Rehber, karşılaştırmalı hukuktaki yaklaşımın da bu yönde olduğunu belirtiyor.
Belirleyici olan sözleşmede yazan değil, fiili durumdur. Kurul, 22.03.2023 tarihli ve 2023/437 sayılı kararında, sözleşmede veri işleyen olarak nitelendirilen bir avukatlık ortaklığını, veri işleme faaliyetini fiilen yönettiği için veri sorumlusu saymıştır.
| Durum | Rehber'deki değerlendirme |
|---|---|
| Mesleğini bağımsız olarak icra eden avukat | Veri sorumlusu |
| Aynı büroda birlikte çalışan avukatlar (Av.K m.44) | Her avukat, kendi müvekkillerine ilişkin veri işleme bakımından ayrı veri sorumlusu |
| Avukatlık ortaklığı | Ortaklık tüzel kişiliği veri sorumlusu; ortaklık adına çalışan avukatlar ayrıca veri sorumlusu değil |
| Tevkil olunan avukat | Kural olarak veri işleyen; talimat dışında kendi amacıyla veri işlerse o faaliyet bakımından veri sorumlusu |
| Bağlı çalışan avukat, stajyer avukat, yardımcı eleman | Veri sorumlusunun organizasyonu içinde hareket eden kişi; ayrıca veri sorumlusu veya veri işleyen değil |
| Zorunlu müdafilik görevini yürüten bağlı çalışan avukat | Bu görevler bakımından veri sorumlusu |
Yine de nitelik her somut olayda ayrıca değerlendirilmelidir. Rehber'de, sınırlı bir talimat çerçevesinde ve numarayı doğrulama imkânı olmadan yalnızca bir bildirim mesajı gönderen avukatlık ortaklığının veri işleyen sayıldığı bir Kurul kararına (2023/78) da yer veriliyor.
Avukat hangi hukuki sebeple veri işler?
Rehber'e göre avukatların veri işleme faaliyetleri uygulamada ağırlıklı olarak şu hukuki sebeplere dayanır:
- Müvekkile ait veriler: Avukatlık sözleşmesinin kurulması veya ifasıyla doğrudan ilgili olması (m.5/2-c).
- Karşı taraf ve üçüncü kişilere ait veriler: Bir hakkın tesisi, kullanılması veya korunması için veri işlemenin zorunlu olması (m.5/2-e); Hukuk Muhakemeleri Kanunu, İcra ve İflas Kanunu ve Avukatlık Kanunu gibi kanunlarda açıkça öngörülmesi (m.5/2-a).
- Serbest meslek makbuzu gibi yasal işlemler: Veri sorumlusunun hukuki yükümlülüğü (m.5/2-ç).
Müvekkilden açık rıza almak gerekir mi?
Uygulamada en sık sorulan soru bu. Rehber'in cevabı net: Açık rıza, hukuki sebeplerden yalnızca biridir. Başka bir hukuki sebep yoksa ya da kanun açık rızayı özellikle şart koşuyorsa başvurulur. Diğer işleme şartlarının yanına "ne olur ne olmaz" diye eklenecek bir dayanak değildir.
Başka bir hukuki sebep varken açık rıza istemek, ilgili kişide yanlış bir beklenti doğurabilir ve dürüstlük kuralıyla bağdaşmayabilir. Rehber bu konuda bir örneğe de yer veriyor.
Pratik sonuç şu: Müvekkil ilişkisinde açık rıza metni yerine, işleme amaçlarını ve hukuki sebepleri açıklayan bir aydınlatma metni kullanmak Rehber'in yaklaşımıyla uyumludur.
Özel nitelikli kişisel veriler
Sağlık, sendika üyeliği, ceza mahkûmiyeti, siyasi düşünce... Avukatlık faaliyetinde bu verilerle karşılaşmamak neredeyse imkânsız. Rehber, özel nitelikli verilerin de uyuşmazlığın gerektirdiği ölçüde "bir hakkın tesisi, kullanılması veya korunması" sebebiyle işlenebileceğini kabul ediyor.
Kurul'un 2021/925 sayılı kararında, sendikal nedenle fesih iddiasına dayanan bir işe iade davasında bu bilgilerin dava dilekçesinde kullanılması Kanun'a aykırı bulunmamıştır.
Bir hatırlatma: Özel nitelikli veri işlenen her durumda, Kurul'un 31.01.2018 tarihli ve 2018/10 sayılı kararında belirlenen yeterli önlemler alınmalıdır.
Avukat kişisel verilere nasıl erişebilir?
Avukatlık Kanunu m.2 kapsamında bilgi ve belge talebi. Yargı organları, kamu kurum ve kuruluşları, bankalar, noterler, sigorta şirketleri ve vakıflar, avukatın görevini yerine getirmesine yardımcı olmakla yükümlüdür. Rehber, bu yükümlülüğün kurumlar açısından hukuka uygun bir aktarım dayanağı olduğunu kabul ediyor. UYAP ve TAKPAS üzerinden kanuni çerçevede yapılan sorgulamalar da hukuka uygun bulunmuş. Rehber, Danıştay içtihadına atıfla, talebin görülen işle bağlantısının gerekçelendirilmesini ölçülülük ilkesiyle uyumlu görüyor.
Özel kanun hükümleri. Avukatlık Kanunu m.2 "kanunlarındaki özel hükümler saklı kalmak kaydıyla" uygulanır. Kurul, örneğin adli sicil kayıtlarına erişimin Adli Sicil Kanunu'ndaki özel düzenlemeye tabi olduğunu değerlendirmiştir (2021/1111).
Sağlık verileri. Kişisel Sağlık Verileri Hakkında Yönetmelik'in, avukatlar bakımından vekâletnamede özel yetki arayan 10. maddesi 03.12.2025 tarihli değişiklikle yürürlükten kaldırıldı. Bu değişiklik, müvekkile ait sağlık kayıtlarına erişimi pratikte kolaylaştırıyor.
Sorgulama yazılımları. Kurul'un 18.10.2019 tarihli ve 2019/308 sayılı ilke kararı uyarınca, hukuka aykırı elde edilmiş veriler üzerinden kimlik ve iletişim bilgisi sorgulamaya imkân veren yazılım ve uygulamalar kullanılmamalıdır.
Kamuya açık kaynaklar. İlgili kişinin kendisinin herkese açık paylaştığı veriler "alenileştirme" sebebiyle işlenebilir. Ancak Rehber iki şart arıyor: Kişinin alenileştirme iradesi bulunmalı ve veri bu amaçla uyumlu kullanılmalı. Ticaret sicilinden şirket yetkilisine ilişkin bilgi edinilmesi, Rehber'de bu kapsamda verilen örneklerden biri.
Verileri üçüncü kişilere açıklamak
Kişisel veriyi açıklamak da bir veri işleme faaliyetidir, dolayısıyla Kanun'daki şartlardan birine dayanmalıdır. Kurul kararlarında, alacak tahsili sürecinde borç bilgisinin sürece dahil olmayan yakınlarla paylaşılması Kanun'a aykırı bulunmuştur.
Buna karşılık İcra ve İflas Kanunu m.89 uyarınca üçüncü kişilere haciz ihbarnamesi gönderilmesi (2021/909, 2021/1069) ve haciz tutanağını imzalayan, yediemin olarak tayin edilen kişiyle süreç hakkında iletişim kurulması (2022/1281) hukuka uygun kabul edilmiştir.
Ölçüt basit: Açıklama kanuni bir sürece ya da hakkın korunmasına dayanıyor mu ve ölçülü mü?
Yapay zekâ araçları ve veri aktarımı
Yurt içine aktarım. Avukatın müvekkili adına yargı mercilerine, icra dairelerine ve arabuluculara yaptığı aktarımlar, Kanun'un 8. maddesi ve genel ilkeler çerçevesinde değerlendirilir.
Yurt dışına aktarım. 7499 sayılı Kanun'la 2024'te yapılan değişiklikten sonra yurt dışına aktarım önce yeterlilik kararına dayanır. Yeterlilik kararı yoksa standart sözleşme, bağlayıcı şirket kuralları veya taahhütname gibi uygun güvencelerden biri gerekir. Standart sözleşme, imzalandığı tarihten itibaren beş iş günü içinde Kurum'a bildirilmelidir. Bu güvenceler sağlanamıyorsa, yalnızca arızi aktarımlar için Kanun'da sayılan istisnalara başvurulabilir.
Üretken yapay zekâ araçları. Rehber'in belki de en güncel tespiti burada. Kişisel veri içeren bir belgeyi üretken yapay zekâ aracına yüklemek yalnızca teknik destek almak değildir; veri aktarımı olarak da değerlendirilebilir. Hizmet sağlayıcı veya sunucular yurt dışındaysa m.9, yurt içindeyse m.8 gündeme gelir. Rehber'in önerileri:
- Kişisel verileri mümkün olduğunca maskeleyin veya anonim hale getirin.
- Özel nitelikli kişisel verileri bu araçlara yüklemeyin.
- Yalnızca amaç için gereken asgari veriyi paylaşın.
- Aracın veri saklama, model eğitimi, insan incelemesi ve alt işleyen politikalarını inceleyin.
- Büro içinde yazılı kullanım kuralları belirleyin.
Aynı değerlendirmeyi sunucusu yurt dışında olan e-posta, bulut depolama ve randevu sistemleri için de yapmak gerekir. Büroların en çok gözden kaçırdığı nokta da çoğu zaman bu araçlardır.
Veri sorumlusu olarak avukatın yükümlülükleri
VERBİS'e kayıt
Avukatlar, Kurul'un 02.04.2018 tarihli ve 2018/32 sayılı kararıyla Veri Sorumluları Siciline (VERBİS) kayıt yükümlülüğünden istisna tutulmuştur. Ancak Rehber'in vurguladığı gibi bu istisna yalnızca sicile kayıt ve bildirim yükümlülüğüne ilişkindir. Kanun'daki diğer yükümlülükler aynen devam eder.
Aydınlatma
Veri ilgili kişinin kendisinden alınıyorsa aydınlatma elde etme anında yapılır. Veri müvekkilden veya kamu kurumlarından geliyorsa ilgili kişiyle ilk iletişim anında, aktarım yapılacaksa en geç ilk aktarım sırasında yapılmalıdır.
Rehber iyi uygulama örneği olarak kademeli aydınlatmayı gösteriyor: Telefonla gelen başvuruda otomatik karşılama sistemiyle kısa bir bilgilendirme yapılması ve internet sitesindeki ayrıntılı metne yönlendirilmesi, ilk aşamada yalnızca kimlik ve iletişim bilgisinin alınması, yüz yüze görüşmeden önce yazılı aydınlatma metninin sunulması. Bu sitedeki iletişim formu da aynı yaklaşımla hazırlandı: kısa bilgi formun üzerinde, ayrıntılı metin ayrı sayfada.
Saklama ve imha
Silme talepleri değerlendirilirken Kanun'un 7. maddesi ile Avukatlık Kanunu'nun 39. maddesi birlikte uygulanır. Av.K m.39'a göre avukat, kendisine tevdi edilen evrakı vekâletin sona ermesinden itibaren üç yıl saklamakla yükümlüdür. Evrakın geri alınması müvekkile yazıyla bildirilmişse bu süre, bildirimden itibaren üç ay sonra sona erer. Talep reddedilirse gerekçe ve saklama süresi ilgili kişiye bildirilmelidir.
İlgili kişi başvuruları
Başvurular talebin niteliğine göre en kısa sürede ve en geç otuz gün içinde ücretsiz olarak sonuçlandırılır. Rehber, Kurul'a intikal eden başvuruların önemli bir kısmının verilerin hangi kaynaktan elde edildiğini öğrenmeye yönelik olduğunu belirtiyor. Bu yüzden her verinin kaynağını (müvekkil, icra dosyası, kamu kurumu veya kamuya açık kaynak) kayıt altında tutmak, olası bir başvuruyu yanıtlamayı çok kolaylaştırır. İnternet sitesindeki ve baro levhasındaki iletişim bilgilerinin güncel tutulması da Rehber'in tavsiyeleri arasında.
Veri ihlali bildirimi
Kişisel veriler kanuni olmayan yollarla başkalarınca elde edilirse durum, öğrenildiği tarihten itibaren en geç 72 saat içinde Kurul'a, makul en kısa sürede de ilgili kişilere bildirilmelidir (2019/10 sayılı Kurul kararı). Rehber, fiziki bir dava dosyasının kaybolmasını da bu açıdan değerlendirilmesi gereken bir durum olarak örnekliyor.
Veri güvenliği
Teknik ve idari tedbirler büronun yapısına ve risklerine göre belirlenmeli, Kurum'un Kişisel Veri Güvenliği Rehberi dikkate alınmalıdır. Rehber'e göre veri güvenliği, avukatlık sözleşmesinden doğan bir yan yükümlülüktür. Önerilerden bazıları son derece somut: fiziki dosyaları kamuya açık alanlarda korumak, dosya kapaklarına taraf bilgisi yazmamak.
Veri güvenliği yükümlülüğüne aykırılık için öngörülen idari para cezasının 2026 yılı için yeniden değerlenmiş sınırları 256.357 TL ile 17.092.242 TL arasındadır.
Büronuz için kontrol listesi
- Müvekkil ilişkisinde aydınlatma metni kullanın; açık rızaya yalnızca başka hukuki sebep yoksa başvurun.
- Çalışma şeklinize göre (bağımsız avukat, birlikte çalışma, avukatlık ortaklığı) veri sorumlusunu belirleyin.
- Tevkil ilişkilerinde paylaşılan verinin amacını ve kapsamını netleştirin.
- İşlediğiniz verilerin kaynağını kayıt altında tutun.
- Özel kanun hükümlerine tabi verilerde o düzenlemeyi gözetin.
- Verilere yalnızca hukuka uygun kaynak ve yöntemlerle erişin.
- Alacak tahsilinde bilgiyi yalnızca kanuni süreç içinde ve ölçülü paylaşın.
- Yapay zekâ, e-posta ve bulut hizmetleri için büro içi kuralları yazılı hale getirin.
- Özel nitelikli verilerde 2018/10 sayılı karardaki önlemleri uygulayın.
- Saklama sürelerini Av.K m.39 ile birlikte belirleyin; başvuruları otuz gün içinde yanıtlayın.
- İnternet sitesi ve baro levhasındaki iletişim bilgilerini güncel tutun.
- Veri ihlali için bir iç prosedür oluşturun ve büro çalışanlarını bilgilendirin.
Sık sorulan sorular
Avukatların VERBİS'e kayıt yükümlülüğü var mı?
Hayır. Avukatlar, Kurul'un 2018/32 sayılı kararıyla VERBİS kaydından istisna tutulmuştur. Rehber'e göre bu istisna, 6698 sayılı Kanun'daki diğer yükümlülükleri kapsamaz.
Müvekkilden açık rıza alınması gerekir mi?
Kural olarak hayır. Müvekkile ait veriler avukatlık sözleşmesinin ifası kapsamında işlenir. Açık rızaya, başka bir hukuki sebebin bulunmadığı hallerde başvurulur.
Karşı tarafın kişisel verilerine ilişkin başvurusu nasıl yanıtlanmalı?
En geç otuz gün içinde. Verilerin hangi kaynaktan elde edildiği, hangi hukuki süreç kapsamında işlendiği ve kimlere aktarıldığı, talebin niteliğine uygun şekilde açıklanmalıdır.
Yapay zekâ araçlarının kullanımı veri aktarımı sayılır mı?
Sayılabilir. Kişisel veri içeren belgeleri bu araçlara yüklemek, sağlayıcının ve sunucuların konumuna göre yurt içine veya yurt dışına aktarım niteliği taşıyabilir. Verileri maskelemek ve büro içi kurallar belirlemek Rehber'in tavsiyesidir.
Son söz
Rehber, avukatlık mesleğinin kendine özgü yapısını gözeterek mesleki faaliyetin temel araçlarını, yani Avukatlık Kanunu'ndan doğan bilgi ve belge isteme yetkisini, UYAP sorgulamalarını ve icra süreçlerindeki bildirimleri, Kurul kararlarıyla birlikte hukuki bir zemine oturtuyor.
Rehber'in altını çizdiği bir tespit de akılda tutulmalı: Kişisel veri kavramı sırdan daha geniş olduğu için, kişisel verilerin korunması yükümlülüğü sır saklama yükümlülüğünü de içine alan daha geniş bir çerçevedir. Rehber'i bir kontrol listesine çevirip büronun günlük iş akışına yerleştirmek, müvekkil güveninin korunması açısından da yerinde olacaktır.
Büronuzun KVKK uyumunu gözden geçirmek isterseniz Hukuki Risk Yönetimi ve Mevzuata Uyum ve Hukukta İş Geliştirme ve Kurumsallaşma sayfalarına göz atabilirsiniz.
Kaynak: Kişisel Verileri Koruma Kurumu, Avukatların Mesleki Faaliyetlerinde Kişisel Verilerin Korunmasına İlişkin Uygulama Rehberi, KVKK Yayınları No: 115, Temmuz 2026. Rehbere Kurum'un internet sitesi üzerinden erişilebilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki görüş yerine geçmez.
Yazar hakkında
Av. Kazım Onur Gerçek LL.M, 2009'dan bu yana avukat, 2023'ten bu yana arabulucudur. 2014–2020 yılları arasında bir vakıf üniversitesinde kıdemli avukat olarak kurumun dava, sözleşme ve KVKK uyum süreçlerini yürüttü. Özgeçmiş
Bu sitedeki tüm yazıların telif hakkı Av. Kazım Onur Gerçek'e aittir. Yazılar izinsiz kopyalanamaz, dağıtılamaz ve özetlenemez.
Bu konuda hukuki destek almak ister misiniz?
İlgili hizmet: Hukuki Risk Yönetimi ve Mevzuata Uyum